Αστικές μη κερδοσκοπικές εταιρείες

---

Μια ομάδα ανθρώπων αποφασίζει να δημιουργήσει έναν πολιτιστικό φορέα, να οργανώσει κοινωνικές δράσεις ή να υποστηρίξει ένα εκπαιδευτικό εγχείρημα. Η αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία, γνωστή ως ΑΜΚΕ, εμφανίζεται συχνά ως κατάλληλη επιλογή. Και τότε γεννιέται η πρώτη, εύλογη απορία: αφού η εταιρεία δεν είναι κερδοσκοπική, θα πληρώνει φόρους;

Η απάντηση χρειάζεται περισσότερη προσοχή από όσο υποδηλώνει η ονομασία της. Η ΑΜΚΕ δεν απολαμβάνει γενική απαλλαγή από τη φορολογία. Μπορεί να έχει φορολογητέα έσοδα, να υπάγεται σε ΦΠΑ και να έχει υποχρεώσεις αντίστοιχες με εκείνες άλλων επιχειρήσεων. Η φορολογική της αντιμετώπιση εξαρτάται από την πραγματική φύση των συναλλαγών της.

Ο μη κερδοσκοπικός χαρακτήρας αφορά πρωτίστως τον σκοπό και τη διάθεση του οικονομικού αποτελέσματος. Μια ΑΜΚΕ μπορεί να εισπράττει χρήματα, να απασχολεί προσωπικό και να παρουσιάζει πλεόνασμα. Το πλεόνασμα αυτό πρέπει να υπηρετεί τον καταστατικό της σκοπό, χωρίς να διανέμεται στους εταίρους ως επιχειρηματικό κέρδος. Η ύπαρξή του, όμως, δεν απαντά από μόνη της στο ερώτημα αν προκύπτει φόρος.

Στην καθημερινότητα μιας ΑΜΚΕ, τα έσοδα σπάνια έχουν όλα την ίδια προέλευση. Μπορεί να υπάρχουν εισφορές εταίρων, δωρεές ιδιωτών, επιχορηγήσεις, εισιτήρια εκδηλώσεων, αμοιβές για υπηρεσίες ή έσοδα από ακίνητα.

Η διάκριση έχει ουσιαστική σημασία. Η φορολογική διοίκηση έχει δεχθεί ότι ποσά που αποτελούν πραγματικές εισροές κεφαλαιουχικού χαρακτήρα, όπως συνδρομές και εγγραφές μελών, δωρεές και χορηγίες με αυτόν τον χαρακτήρα, δεν περιλαμβάνονται στα φορολογητέα ακαθάριστα έσοδα της ΑΜΚΕ. Προϋπόθεση είναι να πρόκειται πράγματι για οικονομική ενίσχυση και όχι για αμοιβή που απλώς έχει ονομαστεί διαφορετικά.

Αν, για παράδειγμα, κάποιος καταβάλει ένα ποσό για να υποστηρίξει μια κοινωνική δράση, χωρίς να λαμβάνει συγκεκριμένο αντάλλαγμα, η συναλλαγή έχει διαφορετικό περιεχόμενο από την πληρωμή για συμμετοχή σε ένα οργανωμένο πρόγραμμα μαθημάτων. Η αναγραφή της λέξης «συνδρομή» στην απόδειξη δεν αρκεί για να εξομοιώσει τις δύο περιπτώσεις.

Αντίστοιχα, μια επιχορήγηση χρειάζεται να εξεταστεί με βάση την απόφαση χρηματοδότησης, τους όρους του προγράμματος και τις υποχρεώσεις που αναλαμβάνει ο φορέας. Δεν είναι ασφαλές να θεωρούνται όλες οι επιχορηγήσεις αυτομάτως αφορολόγητες.

Τα έσοδα από επιχειρηματική δραστηριότητα υπάγονται σε φορολογία. Στις ΑΜΚΕ μπορεί να περιλαμβάνονται, ανάλογα με την περίπτωση, αμοιβές υπηρεσιών, πωλήσεις, εκμετάλλευση θεαμάτων, μισθώματα και τόκοι. Το γεγονός ότι τα χρήματα θα χρησιμοποιηθούν για έναν αξιόλογο κοινωνικό ή πολιτιστικό σκοπό δεν αρκεί για να τα καταστήσει αφορολόγητα.

Ο γενικός συντελεστής φορολογίας των φορολογητέων κερδών είναι 22%. Ο φόρος υπολογίζεται στο αποτέλεσμα που προκύπτει μετά τις επιτρεπόμενες φορολογικές εκπτώσεις και αναμορφώσεις, όχι στο σύνολο των εισπράξεων του φορέα.

Εδώ αποκτά ιδιαίτερη σημασία η παρακολούθηση των εξόδων. Οι δαπάνες που συνδέονται με μη φορολογούμενες κεφαλαιουχικές εισροές δεν μπορούν να μειώνουν αδιακρίτως το φορολογητέο αποτέλεσμα άλλης δραστηριότητας. Χρειάζεται διαχωρισμός και, όπου απαιτείται, τεκμηριωμένος επιμερισμός των κοινών δαπανών. Διαφορετικά, η λογιστική εικόνα μπορεί να εμφανίζει ένα αποτέλεσμα που δεν ανταποκρίνεται στον ορθό φορολογικό υπολογισμό.

Ένα από τα συχνότερα λάθη είναι η σύνδεση της φορολογίας εισοδήματος με τον ΦΠΑ. Πρόκειται για δύο διαφορετικά πεδία. Η αντιμετώπιση μιας είσπραξης στον φόρο εισοδήματος δεν καθορίζει αυτομάτως και τη μεταχείρισή της στον ΦΠΑ.

Όταν μια ΑΜΚΕ ασκεί οικονομική δραστηριότητα και παρέχει αγαθά ή υπηρεσίες έναντι ανταλλάγματος, εξετάζεται η υπαγωγή της στους κανόνες του ΦΠΑ. Μια πραγματική χρηματική δωρεά, χωρίς αντιπαροχή, βρίσκεται κατά κανόνα εκτός πεδίου ΦΠΑ. Αντίθετα, η είσπραξη αμοιβής για συγκεκριμένη υπηρεσία χρειάζεται αυτοτελή αξιολόγηση.

Ο Κώδικας ΦΠΑ προβλέπει απαλλαγές για συγκεκριμένες υπηρεσίες και φορείς, μεταξύ άλλων σε τομείς εκπαίδευσης, κοινωνικής πρόνοιας, αθλητισμού και πολιτισμού. Κάθε απαλλαγή, όμως, έχει δικές της προϋποθέσεις. Ένα σεμινάριο δεν απαλλάσσεται μόνο επειδή διοργανώνεται από ΑΜΚΕ, ούτε κάθε πολιτιστική εκδήλωση μένει εκτός ΦΠΑ επειδή τα έσοδά της θα χρηματοδοτήσουν τον σκοπό του φορέα.

Η απαλλαγή επηρεάζει και τις αγορές. Όταν μια δραστηριότητα απαλλάσσεται χωρίς δικαίωμα έκπτωσης, ο ΦΠΑ των σχετικών εξόδων κατά κανόνα επιβαρύνει το κόστος της. Αν συνυπάρχουν δραστηριότητες με και χωρίς δικαίωμα έκπτωσης, απαιτείται διαχωρισμός των εισροών και ενδέχεται να προκύπτει αναλογία έκπτωσης, η γνωστή pro rata. Για δαπάνες που εξυπηρετούν και μη οικονομική δραστηριότητα χρειάζεται επίσης ο κατάλληλος επιμερισμός.

Ιδιαίτερη προσοχή αξίζουν οι χορηγίες. Μια επιχείρηση μπορεί να ενισχύει οικονομικά μια ΑΜΚΕ χωρίς να ζητά κάποια παροχή. Μπορεί, όμως, να συμφωνεί προβολή του εμπορικού της σήματος, διαφημιστικές αναρτήσεις ή άλλες συγκεκριμένες ενέργειες.

Στη δεύτερη περίπτωση, η συμφωνία ενδέχεται να αποτελεί παροχή διαφημιστικών υπηρεσιών, με τις αντίστοιχες υποχρεώσεις έκδοσης παραστατικού και ΦΠΑ. Το κρίσιμο στοιχείο είναι το πραγματικό αντάλλαγμα και η συμφωνία των μερών. Μια απλή ευχαριστήρια αναφορά δεν ταυτίζεται αναγκαστικά με οργανωμένο διαφημιστικό πακέτο· η αξιολόγηση γίνεται με βάση τα πραγματικά περιστατικά.

Ακόμη και για μια γνήσια δωρεά, πάντως, ο έλεγχος δεν τελειώνει στον φόρο εισοδήματος και στον ΦΠΑ. Χρειάζεται χωριστή εξέταση τυχόν υποχρέωσης δήλωσης και φόρου δωρεάς, σύμφωνα με το καθεστώς του δικαιούχου και τη συγκεκριμένη μεταβίβαση.

Η καθημερινή λειτουργία μιας ΑΜΚΕ χρειάζεται καθαρή οικονομική εικόνα. Οι συμφωνίες χρηματοδότησης, οι αποφάσεις των εταίρων, τα παραστατικά, οι τραπεζικές κινήσεις και τα δικαιολογητικά των δαπανών πρέπει να εξηγούν από πού προήλθαν τα χρήματα και πώς χρησιμοποιήθηκαν.

Παράλληλα, εξετάζονται οι υποχρεώσεις τήρησης λογιστικών αρχείων, υποβολής φορολογικών δηλώσεων, έκδοσης παραστατικών και διαβίβασης στο myDATA, σύμφωνα με το καθεστώς και τις συναλλαγές της εταιρείας. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται επειδή οι ΑΜΚΕ δεν ταυτίζονται φορολογικά σε όλα τα σημεία με τα σωματεία και τα ιδρύματα. Οδηγίες που αφορούν μια άλλη κατηγορία μη κερδοσκοπικού νομικού προσώπου δεν μεταφέρονται αυτομάτως σε αυτές.

Η ΑΜΚΕ μπορεί να αποτελέσει ουσιαστικό εργαλείο συλλογικής δράσης. Για να λειτουργήσει σωστά, όμως, χρειάζεται η οικονομική της οργάνωση να συμβαδίζει με τις δραστηριότητές της. Ένα σαφές καταστατικό είναι η αρχή. Η σωστή αποτύπωση κάθε δωρεάς, υπηρεσίας, χορηγίας και δαπάνης είναι εκείνη που στηρίζει τη διαφάνεια και τη φορολογική της συνέπεια.